Will Ferwerda zet zichzelf en anderen in beweging

19 juli 2007

Een artikel over idealen in een creatieve samenleving

In Dordrecht kan iedereen die zich dat wel eens afvraagt zijn nieuwsgierigheid bevredigen. Want in het atelier van de bekende kunstenaar Will Ferwerda hangt vanaf eind april een webcam en kan iedereen hem regelmatig live aan het werk bewonderen. Niet zomaar om de gluurdrift van mensen te bevredigen maar met het doel een bijdrage te leveren aan de creatieve samenleving. Will Ferwerda heeft in de loop der jaren een behoorlijke reputatie opgebouwd en heeft een gedreven groep mensen om zich heen gekregen, die zijn werk een warm hart toedragen. Zijn naam kreeg in eerste instantie vooral bekendheid toen Ridder van Rappard, in 1965 de conservatieve burgemeester van Gorinchem, besloot de tentoonstelling van Will Ferwerda te verbieden, omdat zijn werk ‘ontaard’ zou zijn. Landelijk breekt er een rel uit en discussie laait op over de vraag of de seksueel getinte taferelen al dan niet tentoongesteld moeten worden. Het is een discussie die vooral in het teken staat van de vrijheid van menings-uiting en waaraan de naam van de maatschappijkritische Will Ferwerda voorgoed verbonden zou zijn.

Kunst op locatie
Ongeveer 30 jaar geleden ontmoetten ondernemer Paul Engelsman en Will Ferwerda elkaar bij de Culturele Raad en in de jazzsociëteit. Paul vertelt over die ontmoeting: “In die tijd was Will een echte rebel, die zich afzette tegen alles wat macht had. Die bewogen strijd zie je ook terug in zijn werk. Naarmate ik Will beter leerde kennen, begreep ik niet dat hij niet meer aan de weg timmerde. Hij vertrouwde eigenlijk niemand, wilde niet gebonden zijn en ook geen verplichtingen hebben.”
Negen jaar geleden werd Paul de bezitter van een groot pand op ’t Vlak, een prachtige ruimte om kunst op locatie te laten zien. Will: “Denk erom, het werd geen galerie, dat vind ik belangrijk, want in de jaren zestig en zeventig hield geen kunstenaar ooit wat over aan de commerciële activiteiten van een galerie en daar wilde ik dus ook niet mee verbonden zijn.” Paul zag in dat zijn pand ‘Vader Tijd’’ bijzonder geschikt was om het werk van Will onder de aandacht te brengen. En zo ontstond langzaam maar zeker een groep van 200 mensen om Will heen die ‘De Vrienden van Vader Tijd’ vormden. Will werd gestimuleerd om door te gaan en de belangstelling voor de kunstenaar groeide met als hoogtepunt een expositie in Parijs, waar ook burgemeester Bandell aanwezig was, die tijdens de opening het werk van Will als volgt karakteriseerde: “Will Ferwerda weet in zijn kunstwerken op extreem individuele wijze universele gevoelens tot uitdrukking te brengen.”
Ook Paul is gegrepen door het werk van Will: “In het werk van Will zit een enorme kracht en spanning. Hij doet geen concessies in wat hij creëert, hij maakt wat hij voelt en die autonomie zie je terug in het werk. Een kunstenaar moet zichzelf niet verkopen, die moet op zich zelf teruggeworpen zijn, overlevingsdrang bezitten en misschien wel lijden.”

Creatief versus bureaucratisch
Paul ging regelmatig naar het atelier van Will en samen bespraken zij hoe je tot een betere samenleving zou kunnen komen. Paul: “Je ziet dat in de samenleving erg veel mensen een deel van zichzelf opgeven om maatschappelijk beter te worden en om meer status te krijgen. Mensen leveren zich over aan het systeem en de bureaucratie met het gevolg, dat ze steeds verder van zichzelf verwijderd raken. Oplossingen zoeken mensen te vaak buiten zichzelf en ze gaan niet met zichzelf aan de slag. Zo schept deze samenleving sociale armoede. Het idee van de creatieve samenleving moet tegengas geven aan deze bureaucratische samenleving. Je leeft pas in vrijheid als je bent wie je bent. Nu grijpen mensen teveel naar de buitenwereld, komen in organisaties terecht, in systemen en gaan zo deel uitmaken van die bureaucratische samenleving. Dan drijf je weg van je eigen creativiteit en je eigen krachten. Mensen moeten eerst en vooral bij zichzelf en hun sociale kring te rade gaan. Natuurlijk doe ook ik concessies aan de bureaucratische samenleving, ik ben per slot van rekening een ondernemer, maar Will heeft mij wel geleerd naar mezelf te kijken. Het is eigenlijk zoals een Indiër het ooit stelde: ‘God is iets vergeten. Hij gaf ons twee ogen om naar buiten te kijken, maar ieder mens zou ook twee ogen moeten hebben om naar binnen te kijken.’ Dat naar binnen kijken is essentieel voor de creatieve samenleving.”

Drie doelstellingen
De discussies op het atelier veranderden op het moment dat Will ernstig ziek werd. De vraag deed zich voor wat er met zijn werk zou moeten gebeuren als hij zou komen te overlijden. Dat was het moment, waarop Paul de ‘Will Ferwerda Foundation’ oprichtte, een constructie om het werk naar de stichting te laten uitvloeien. De naasten van Will hebben certificaten om mee te kunnen delen in de winst die eventuele verkoop van de kunstwerken opbrengt. Paul: “Het eerste doel van de stichting is om het werk van Will levend te houden en om zelfs zijn atelier te behouden. De tweede doelstelling is meer ideëel gericht. Will heeft in zijn werk altijd iets willen bijdragen aan de verbetering van de samenleving. Het stichtingsbestuur bestaat uit mensen, die ook dat doel willen ondersteunen. Zo zijn we op het idee gekomen van de creatieve samenleving. We willen een platform creëren om een discussie te genereren over de samenleving.”
Een belangrijk instrument om die discussie aan te gaan is het internet en uiteindelijk werd het idee van de webcam in het atelier van Will geboren. Paul: “Het webcamproject heeft drie doelstellingen. Ten eerste kunnen mensen kijken naar een kunstenaar aan het werk in zijn atelier. Het summum van creativiteit. Hierdoor kan via een chatbox interactie op gang komen, het is een interactieve plek om discussies te voeren. Ten tweede komt er maandelijks een talkshow van een uur waarin gasten geïnterviewd worden, die vanuit hun functie zouden kunnen bijdragen aan de creatieve samenleving. Dat levert ook weer reacties op. Tot slot is op de website de nodige informatie te krijgen in de vorm van artikelen. We zoeken eigenlijk manieren om in Dordrecht, maar ook nationaal en later zelfs internationaal, die creativiteit los te maken. We willen vooral een platform zijn dat de cultureel creatieven in onze samenleving met elkaar verbindt om zodoende een gezonde tegenhanger te vormen voor de sterk economisch gedreven samenleving . Investeren in cultuur en historisch erfgoed leidt tot enorme economische impulsen omdat dit gepassioneerde en ondernemende mensen aantrekt. We willen een krachtig en inhoudelijk sterk platform opbouwen met uitstraling naar de leiders die er ook wat aan kunnen doen. De gemeente staat in ieder geval achter dit unieke experiment en is één van de sponsoren geworden.”
En hoe staat Will Ferwerda tegenover deze onderneming? Will: “Ik wil het wel eens meemaken. Het is natuurlijk wel een uitdaging zo’n webcam in mijn atelier en ik ben vast van plan om een dagboek bij te houden over mijn ervaringen binnen dit project.”

Bron: Lifestyle Dordrecht, jaargang 5/editie 2/zomer 2007
www.lifestyledordrecht.nl/